De website van de Protestantse Kerk in Nederland meldt in een nieuwsitem dat de Handelingen van de hervormde synode over de jaren 2000-2004 alsnog zijn verschenen. Dat is voor een historicus een prachtig bericht, ook voor degene die aan historisch kerkrecht doet. Een belangrijke bron is nu vrij eenvoudig ter beschikking van onderzoekers gekomen. Ik heb de bibliotheek van de PThU daarom direct gevraagd exemplaren te bestellen. Ze staan daar inmiddels in de catalogus.
Toch rijst ook voor het nu een vraag: een oude omissie is nu goed gemaakt, maar waar zijn de verslagen van meer recente synodale zittingen van de PKN? De bibliotheek van de PThU heeft ze tot en met 2015. Van de periode daarna is niets beschikbaar. Ook op de website van de Protestantse Kerk staan ze niet. Dat is wel anders geweest. De kerk heeft tot voor een aantal jaren alle acta, handelingen en verslagen digitaal, ook van de voorlopers Gereformeerde Kerken in Nederland en de Nederlandse Hervormde Kerk aan belangstellenden aangeboden, tot en met de meest recente van de Protestantse Kerk. Ineens, zonder nadere aankondiging, was dat voorbij. Jammer dat ik mijn papieren exemplaren heb weggegooid en de digitale niet heb gedownload. Ik zou een prachtige schat aan data hebben gehad.
Ik heb meer dan eens navraag gedaan. Het digitaal beschikbaar houden van de synodale verslaglegging zou te duur zijn. Het algemeen verstrekken van recente verslagen zou in strijd zijn met AVG/privacyregels. Gericht vragen kan wel. Ik heb waar het echt nodig was ook wel gekregen wat ik hebben wilde. Het kostte alleen wel steeds behoorlijk wat tijd. De bureaucratische horden waren niet altijd even makkelijk te nemen. De argumentatie om dit materiaal niet openbaar beschikbaar te stellen is zwak. Ik kan via de synodale agenda jaren oude youtube filmpjes van de vergaderingen bekijken. Wat privacy?! Het gebruikte argument heeft dus eerder iets van een vermomming van kerkpolitiek onwil.
Er zijn allerlei goede redenen waarom de kerk royaal met dit type bronnen dient om te gaan. Een eerste is de relatie tussen de kerk-in-Utrecht, meer in het bijzonder de synode, en de kerk van het grondvlak. Behalve de strikt vertrouwelijke gedeelten is er dus niets geheimzinnigs aan wat er in de synode gebeurt. Integendeel. Daar wordt hard gewerkt ten behoeve van het grondvlak. Dat mag, dat móet gezien worden, juist ook met het oog op het welzijn van de kerk als geheel, in al haar facetten. De besluitenlijsten die steeds wel – zij het vaak erg laat – op de website geplaatst worden, zijn daarvoor onvoldoende. Ieder lid moet eenvoudig kennis kunnen nemen van wat er aan gedachtenvorming plaats vindt in de synode. Het beluisteren van urenlange youtubefilmpjes moedigt de belangstellende niet echt aan (hoewel er vast software zal zijn om ook daarin stel te zoeken).
Meer in het bijzonder geldt het voorgaande voor mijn vakgebied, dat van het kerkrecht. Een van de belangrijkste bronnen voor zogenaamde rechtsvinding – het beantwoorden van de vraag wat in de specifieke omstandigheden van het geval rechtmatig is – is de geschiedenis die de regelgeving heeft ondergaan. Nu zijn ook de stukken die op de synode aan de orde zijn – met name van voor 2016 – niet altijd even makkelijk te vinden op de website van de kerk en ook die zijn nodig – ook dat zou dus beter moeten. Los daarvan: synodale verslagen maken duidelijk hoe voorstellen ontvangen zijn, welke amendementen op de voorgelegde teksten zijn ingediend en waarom. Dat is van belang om de uiteindelijke regelgeving te kunnen interpreteren, maar ook om eventuele fouten in de teksten te detecteren.
Kortom: fijn dat de hervormde synodale Handelingen 2000-2004 er nu zijn. Meer urgent lijkt me echter het oplossen van die andere omissie, het ontbreken van synodale verslagen over de afgelopen tien jaar.