De ordinanties kennen in aantal gevallen bij het opzicht (ord. 10) en eenmaal bij bezwaren en geschillen (ord. 12-11-1) de uitdrukking ‘feiten en omstandigheden’. Eenmaal is het ‘feiten of omstandigheden’ (curs. KWdJ). Wat is het verschil?
De uitdrukking ‘feiten of omstandigheden’ komt voor in het kader van de visitatie. Als ‘feiten of omstandigheden daartoe aanleiding geven’ kan het Classicale College voor de Visitatie na overleg met de classispredikant overgaan tot visitatie (ord. 10-5-2c). De frase ‘feiten en omstandigheden’ heeft in alle gevallen betrekking op een tuchtprocedure: als op grond hiervan een plaatselijk college van predikant(en) en ouderling ‘onvoldoende onafhankelijk zou kunnen oordelen’ (ord. 10-7-8), als basis voor het starten van een onderzoek naar ‘iemands belijdenis en wandel dan wel vervulling van ambt of bediening’ (ord. 10-9-1), als basis voor het advies dat de betrokkene zich gedurende de procedure terughoudend opstelt in het leven van de betrokken gemeente (ord. 10-9-3), als aanleiding een schorsing voor onbepaalde tijd op te heffen (ord. 10-9-10), als grond voor een herziening(sprocedure) (ord. 10-12-1).
Wie de beide uitdrukking naast elkaar plaatst en er even over nadenkt, zal al snel inzien dat ‘feiten of omstandigheden’ meer ruimte biedt dan ‘feiten en omstandigheden’. Ofwel: de drempel om een visitatie te starten is duidelijk lager dan om de genoemde stappen te zetten in een tuchtprocedure. Daar kan het gaan om louter omstandigheden, terwijl bij tucht het altijd ook om feiten moet gaan. Toegegeven: de scheidslijn tussen feit en omstandigheid is dun. Hoewel ook visitatie diep kan ingrijpen, is dat met een opzichtprocedure zeker het geval, te meer daar visitatie zich richt op een groep/gemeenschap en niet zelfstandig maatregelen kan nemen, en opzicht op een enkele persoon waarbij een tuchtmaatregel tot de mogelijkheden behoort. De desbetreffende colleges voor het opzicht zullen in voorkomende gevallen dus een steviger argumentatie moeten hebben dan in geval van een visitatie. Dat betreft ook de opheffing van een schorsing of een herziening. Dergelijke besluiten dragen eenzelfde gewicht als de start van een procedure.