Op vrijdag 9 januari werd de voorganger van de organisatie Frontrunners Ministries, Tom de Wal, in Tilburg gearresteerd. Hij wilde een of meer genezingsdiensten in een hotel van Van der Valk in Eindhoven houden. Het hotel annuleerde de reservering, waarna Van der Wal besloot een bijeenkomst te houden in een kerk in Tilburg, namelijk van Praise Tilburg. Daar verbood de burgemeester van Tilburg echter het samenkomen vanwege het ontbreken van een vergunning en begeleidde de politie de aanwezigen het kerkgebouw uit. Buiten zette Van der Wal de dienst voort, waarop arrestatie volgde. Ik plaats bij het gebeuren enkele kanttekeningen.
De situatie
Mijn informatie is beperkt. De website van de gemeente Tilburg vermeldt bij mijn schrijven op 10/12 januari niets over het incident. De site van Frontrunners Ministries helpt iets verder, in ieder geval voor wat betreft de intenties van de organisatie. Daar worden de genezingsdiensten in zijn algemeenheid aangekondigd als ‘genezingscampagnes’ en staat op de agenda de dienst van 9 januari in Eindhoven aangekondigd als ‘genezingsdienst’ en kom je bij ‘Reserveren‘ terecht bij een aantal activiteiten in het kader van ‘Revival Week Eindhoven’. De site vermeldt: ‘Elke avond brengen we het vuur van opwekking naar Eindhoven. Dit doen we door krachtige prediking, aanbidding, gebed en de voelbare tegenwoordigheid van God.’ Dit wijst op belijdende, verkondigende activiteiten. De ‘genezingsdiensten’ maken deel uit van de Revival Week en worden ook in de korte uitleg als ‘diensten’ gekwalificeerd. Tegelijk hebben de diensten ook wel iets van een evenement. Je hebt namelijk een ticket nodig via Eventbrite.
Hoever reikt het recht van een geloofsgemeenschap op het grondrecht godsdienstvrijheid? En: in hoeverre is een burgerlijke gemeente bevoegd in te grijpen in een concrete activiteit? Het antwoord op deze vragen staat wat mij betreft los van wat ik vind van de opvattingen van Frontrunners.
Het recht op godsdienstvrijheid
Artikel 6 van de Grondwet bepaalt in het eerste lid: ‘Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ Het ‘gemeenschap met anderen’ is niet beperkt tot gemeenschappen die zichzelf afficheren als kerkgenootschap en/of zich als zodanig bij de Kamer van Koophandel hebben ingeschreven (Frontrunners staat geregistreerd als stichting). Het eerste lid van artikel 6 Gw maakt duidelijk dat in de naam van godsdienstvrijheid niet alles kan en mag: de grens ligt bij ‘ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ Je kunt je bijvoorbeeld niet aan de belastingen onttrekken met een beroep op godsdienstvrijheid. Een kerkgebouw dient te voldoen aan brandvoorschriften. Enzovoort. We kunnen dit type beperkingen voor deze casus elimineren. Er is geen sprake van.
Het tweede lid van hetzelfde grondwetsartikel luidt: ‘De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.’ Hieruit wordt duidelijk dat binnen ‘gebouwen en besloten plaatsen’ het recht op godsdienstvrijheid maximaal is. Daarbuiten zijn evenwel beperkingen mogelijk. Ook een burgerlijke gemeente mag dat doen (‘regels stellen’) voor zover een wet die is vastgesteld door de regering en Staten-Generaal daarvoor ruimte biedt. Beperken mag echter alleen voor zover het de gezondheid beschermt, en/of in het belang is van het verkeer, en/of ter voorkoming van wanorde. Een dergelijke kaderstellende wet is er, dat is de Wet openbare manifestaties. Uitgesloten van deze wet is volgens artikel 1-2 van deze wet zelf wat in artikel 6-2 Gw bedoeld wordt met ‘gebouwen en besloten plaatsen’.
Voorlopige conclusie
Uit het voorgaande blijkt – nogmaals: bij de voorhandene informatie, dus in alle voorlopigheid! – dat de gemeente Tilburg niet het recht had van Frontrunners Ministries een vergunning te eisen voor de genezingsdienst in het gebouw van Praise Tilburg. Het feit dat het om een gebouw ging waar al kerkdiensten werden gehouden had een waarschuwing moeten zijn. Het karakter van de bijeenkomst heeft echter alle trekken van een ‘belijden’ van ‘godsdienst […] in gemeenschap met anderen’. Het feit dat je een ticket via Eventbrite moet bestellen – het argument van de gemeente. zoals dat onder meer naar voren komt in een interview dat het ND had met de burgemeester van Tilburg, Onno Hoes – kan op het verkeerde been zetten, maar in coronatijd waren er tal van kerken die daar voor hun kerkdiensten ook gebruik van maakten. Sommige kerken doen dat nog bij kerstdiensten bijvoorbeeld. Bovendien was geen sprake van verkoop, zoals een woordvoerder van de gemeente Tilburg lijkt te suggereren: er waren geen kosten aan verbonden. De gemeente Tilburg stelt dat dit er allemaal niet toe doet, maar dat is nog maar de vraag. De omschrijving van Frontrunners zelf wijst meer op een kerkdienst dan een evenement, hoewel het in de aanprijzing mogelijk wel evenement-achtige trekken heeft. Dat de gemeente Tilburg Praise Tilburg het gebruik van het gebouw voor kerkdiensten ontstrijdt, is voor de onderhavige kwestie niet van belang. De gemeente kan hierover in gesprek zijn met Praise Tilburg, op dit moment vinden er nog gesprekken plaats. De gemeente kan overigens Praise Tilburg het religieuze gebruik van het gebouw ontzeggen. Het gebouw heeft een maatschappelijke bestemming. Voor zover ik met een vluchtige blik op omgevingsplannen in de stad kan zien, hoort religie daar niet toe. Dat is een plaatselijke keuze. In Enschede lijkt religie daar volgens een recente beleidsregel wel onder te vallen.
De arrestatie van Van der Wal toen hij de dienst buiten voortzette zou wel rechtmatig kunnen zijn. Voor zover er daar geen sprake was van een ‘besloten plaats’, mag de gemeente Tilburg regels stellen, zij het alleen met het oog op de drie genoemde doelen. Naar deze specifieke situatie doorvertaald zie ik alleen ruimte als het gaat om het belang van het verkeer of het voorkomen van wanorde. Ik ken de situatie ter plekke niet en kan dus niet beoordelen of daarvan sprake is. Er was een demonstratie tegen de dienst aangekondigd, maar er waren geen aanwijzingen voor geweld. Bescherming van de gezondheid ligt als doel minder voor de hand, hoewel … . De genezingsactiviteiten zouden een negatieve impact op de gezondheid kunnen hebben, psychisch bijvoorbeeld, of omdat mensen afstand nemen van de reguliere gezondheidszorg en conventionele behandelingen mijden. Dat vergt meer studie en kan voor een actie van de gemeente op korte termijn, zoals hier het geval is, niet direct een grond zijn.
Er speelt nog iets. De politie is het kerkgebouw binnengegaan tijdens de genezingsbijeenkomst van Van der Wal. Dat mocht mogelijk niet – denk ook aan het kerkasiel in Kampen. De Algemene wet op het binnentreden bepaalt in artikel 12 namelijk dat waar het binnentreden van plaatsen krachtens een wettelijke voorschrift is toegelaten dat buiten het geval van ontdekking op heterdaad niet mag ‘in de ruimte bestemd voor godsdienstoefeningen […] gedurende de godsdienstoefening’. Godsdienstoefening mag hier breed worden opgevat, hetzelfde betreft ‘bezinningssamenkomsten’. Nu is er, zo heb ik hierboven ook al geschreven, enige discussie mogelijk over de bestemming van de ruimte waar Van der Wal en de Frontrunners samenkwamen. Is de gemeente hier de rechthebbende, een maatschappelijke partij of Praise Tilburg (die haar ruimte uitleende aan Van der Wal)?
Kortom veel vragen dus bij het ingrijpen van de gemeente Tilburg. Frontrunners en anderen gewagen van discriminatie en vervolging. Dan het om een gerichte actie tegen Frontrunners gaat, acht ik vooralsnog onwaarschijnlijk. De ontruiming en arrestatie lijken me eerder het gevolg van een burgemeester en zijn ambtelijke staf die onvoldoende zicht hebben op grondrechten en de daaruit voortvloeiende regelgeving.
P.S. Meer over artikel 6 Gw: https://www.nederlandrechtsstaat.nl/grondwet/inleiding-bij-hoofdstuk-1-grondrechten/artikel-6-vrijheid-van-godsdienst-en-levensovertuiging/
Bijgewerkt maandag 12 januari 2026, 16.00u